Η ακτινοθεραπεία αποτελεί μια σημαντική θεραπευτική επιλογή για τον καρκίνο του προστάτη, παρέχοντας μια ογκοκτόνο δόση ακτινοβολίας στον προστάτη, με στόχο την ελαχιστοποίηση της έκθεσης των φυσιολογικών ιστών στη γύρω περιοχή.

Ο σχεδιασμός της ακτινοθεραπείας λαμβάνει υπόψη το μέγεθος του προστάτη και την ανατομική θέση τόσο του όγκου όσο και των παρακείμενων φυσιολογικών δομών. Δεδομένου ότι ο προστάτης βρίσκεται σε άμεση επαφή με το ορθό και την ουροδόχο κύστη, οι κύριες ανεπιθύμητες ενέργειες της ακτινοβολίας αφορούν το γαστρεντερικό και το ουρογεννητικό σύστημα.

Η ακτινοθεραπεία εφαρμόζεται σε ολόκληρο τον προστάτη, λόγω της πολυεστιακής φύσης του καρκίνου και της δυσκολίας ακριβούς εντοπισμού όλων των κακοήθων εστιών. Τα θεραπευτικά πεδία εξατομικεύονται περαιτέρω, ανάλογα με τον εκτιμώμενο κίνδυνο επέκτασης στις σπερματοδόχες κύστεις και τους πυελικούς λεμφαδένες.

Η ακτινοθεραπεία μπορεί να εφαρμοστεί είτε ως μονοθεραπεία είτε σε συνδυασμό με ορμονοθεραπεία, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ενδιάμεσου ή υψηλού κινδύνου καρκίνου του προστάτη. Η συνδυαστική θεραπεία έχει αποδειχθεί ότι καθιστά τα καρκινικά κύτταρα πιο ευάλωτα στην ακτινοβολία, ενισχύοντας έτσι την αποτελεσματικότητά της.

Σύγκριση Ακτινοθεραπείας με Χειρουργική Θεραπεία

Αν και υπάρχουν περιορισμένες τυχαιοποιημένες μελέτες που συγκρίνουν την ακτινοθεραπεία με τη ριζική προστατεκτομή, τα μέχρι σήμερα δεδομένα δείχνουν ότι οι δύο προσεγγίσεις έχουν παρόμοια αποτελέσματα σε ασθενείς με κλινικά εντοπισμένη νόσο.

Η επιλογή θεραπείας βασίζεται σε μια ενημερωμένη απόφαση του ασθενούς, λαμβάνοντας υπόψη τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα κάθε θεραπευτικής επιλογής. Τα ογκολογικά αποτελέσματα της ακτινοθεραπείας συγκρίνονται με αυτά της χειρουργικής θεραπείας και της συντηρητικής παρακολούθησης, με τη λήψη απόφασης να εξαρτάται από τη διαστρωμάτωση κινδύνου.

Μια από τις μεγαλύτερες κλινικές δοκιμές, η Prostate Testing for Cancer and Treatment (ProtecT), που διεξήχθη στο Ηνωμένο Βασίλειο, έδειξε ότι δεν υπήρχε σημαντική διαφορά στη 10ετή επιβίωση μεταξύ των ασθενών που έλαβαν ακτινοθεραπεία, ριζική προστατεκτομή ή επιλέχθηκαν για ενεργή παρακολούθηση. Ωστόσο, η ενεργή παρακολούθηση συνδέθηκε με αυξημένη συχνότητα μεταστατικής νόσου και εξέλιξης της νόσου, ενώ οι θάνατοι λόγω καρκίνου του προστάτη ήταν περιορισμένοι.

Ακτινοθεραπεία με IMRTΗ έντατικώς διαμορφούμενη ακτινοθεραπεία (IMRT) αποτελεί μια προηγμένη τεχνική που επιτρέπει τη χορήγηση διαφορετικών εντάσεων δόσης σε ένα περίπλοκο και ακανόνιστο όγκο-στόχο. Σε αντίθεση με την τρισδιάστατη σύμμορφη ακτινοθεραπεία (3D-CRT), το IMRT επιτρέπει πιο στοχευμένη κατανομή της δόσης, ελαχιστοποιώντας την ακτινοβόληση των φυσιολογικών ιστών.

Διάρκεια Ακτινοθεραπείας

Η διάρκεια της ακτινοθεραπείας εξαρτάται από το θεραπευτικό πρωτόκολλο και κυμαίνεται από 4 έως 9 εβδομάδες. Οι εξωτερικές ακτινοβολίες περιλαμβάνουν καθημερινές συνεδρίες διάρκειας περίπου 6 εβδομάδων, με συνολική δόση που κυμαίνεται από 60 έως 72 Gy.

Επιπλοκές Ακτινοθεραπείας

Η ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει διάφορες παρενέργειες, οι οποίες περιλαμβάνουν:

Γαστρεντερικές διαταραχές:  Πρωκτίτιδα ή εντερίτιδα, με συχνότητα εμφάνισης από 5% έως 30% ανάλογα με τη δόση και το θεραπευτικό πεδίο.

Ουροποιητικές διαταραχές: Περίπου 50% των ασθενών εμφανίζουν συμπτώματα όπως συχνουρία, δυσουρία και επιτακτική ούρηση, τα οποία συνήθως υποχωρούν μέσα σε τέσσερις εβδομάδες από την ολοκλήρωση της θεραπείας. Η ακτινοθεραπεία μπορεί επίσης να προκαλέσει αιματουρία και ουρηθρικές στενώσεις.

Στυτική δυσλειτουργία: Επηρεάζει το 30%-45% των ανδρών, με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης όσο περνάει ο χρόνος.

Αιμορραγία: Αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας σε άνδρες που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή.

Δευτερογενείς κακοήθειες: Μικρή αύξηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου της ουροδόχου κύστης και του ορθού.

Αντενδείξεις Ακτινοθεραπείας

Οι κύριες αντενδείξεις περιλαμβάνουν:

Σοβαρά συμπτώματα κατώτερου ουροποιητικού συστήματος

Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου

Ιστορικό προηγούμενης πυελικής ακτινοβολίας

Αποτελεσματικότητα Ακτινοθεραπείας

Η ακτινοθεραπεία είναι εξαιρετικά αποτελεσματική σε ασθενείς με πρώιμο στάδιο καρκίνου του προστάτη, με ποσοστά επιτυχίας που ξεπερνούν το 90%. Για την πλειοψηφία των ασθενών, η νόσος είναι ιάσιμη και δεν υποτροπιάζει μετά την αρχική θεραπεία. Ωστόσο, το 25%-33% των ανδρών μπορεί να παρουσιάσει υποτροπή, είτε μετά από χειρουργική επέμβαση είτε μετά από ακτινοθεραπεία.

Μείωση PSA μετά την Ακτινοθεραπεία.

Μελέτες δείχνουν ότι για την επίτευξη των βέλτιστων αποτελεσμάτων, τα επίπεδα PSA πρέπει να είναι χαμηλότερα από 1 ng/ml ή ακόμη χαμηλότερα από 0,5 ng/ml. Επίπεδα PSA πάνω από 1-2 ng/ml μέσα σε 12-18 μήνες μετά την ολοκλήρωση της ακτινοθεραπείας μπορεί να υποδηλώνουν ανθεκτικότητα του καρκίνου στην ακτινοβολία και ανάγκη περαιτέρω αξιολόγησης.