Η βιοχημική υποτροπή αναφέρεται στην αύξηση της τιμής του PSA σε προκαθορισμένα επίπεδα, ανάλογα με την αρχική θεραπεία (χειρουργική ή ακτινοβολία), και αποτελεί το πρώτο πιθανό σημάδι υποτροπής της νόσου.
Υπολογίζεται ότι περίπου 20-40% των ασθενών που υποβάλλονται σε ριζική προστατεκτομή θα εμφανίσουν υποτροπή μετά την αρχική θεραπεία.
Η βιοχημική υποτροπή ορίζεται ως η κατάσταση κατά την οποία το PSA φτάνει σε μια συγκεκριμένη τιμή μετά το χειρουργείο.
Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής και της Αμερικανικής Ουρολογικής Εταιρείας, ένας ασθενής θεωρείται ότι παρουσιάζει βιοχημική υποτροπή όταν το PSA φτάνει ή ξεπερνά τα 0.2 ng/ml σε τουλάχιστον δύο διαδοχικές μετρήσεις.
Βιοχημική υποτροπή μετά από ριζική προστατεκτομή: PSA > 0.2 ng/ml, επιβεβαιωμένο σε δύο συνεχόμενες μετρήσεις.
Η διάγνωση της βιοχημικής υποτροπής βασίζεται αποκλειστικά στη μέτρηση του PSA.

Απλοποιώντας, αυτό σημαίνει ότι στον οργανισμό εξακολουθούν να υπάρχουν προστατικά κύτταρα που παράγουν PSA.
Σε κλινικό επίπεδο, η βιοχημική υποτροπή υποδηλώνει πιθανή υποτροπή της νόσου, χωρίς ωστόσο να σημαίνει απαραίτητα ότι θα εξελιχθεί σε μεταστατική νόσο.

Δεν υπάρχει καταγεγραμμένη περίπτωση ασθενούς που να έχει αναπτύξει τοπική υποτροπή ή απομακρυσμένες μεταστάσεις μετά το χειρουργείο, χωρίς προηγουμένως να έχει εμφανίσει βιοχημική υποτροπή.
Ωστόσο, παρόλο που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη μετάσταση, δεν είναι πάντα ικανή από μόνη της να την προκαλέσει.
Από τη στιγμή που το PSA αρχίσει να αυξάνεται (δηλαδή εμφανιστεί βιοχημική υποτροπή), απαιτούνται κατά μέσο όρο 3-8 χρόνια για την εκδήλωση μεταστάσεων.

Παράγοντες κινδύνου για βιοχημική υποτροπή

Υπάρχουν διάφοροι κλινικοί και παθολογικοί παράγοντες που καθορίζουν τον κίνδυνο εμφάνισης βιοχημικής υποτροπής, οι οποίοι περιλαμβάνουν:
Το προεγχειρητικό PSA
Το βαθμό διαφοροποίησης κατά Gleason
Τη διήθηση των σπερματοδόχων κύστεων
Την εξωπροστατική επέκταση της νόσου
Τη διήθηση των λεμφαδένων
Τα θετικά χειρουργικά όρια

Κατηγοριοποίηση ασθενών βάσει κινδύνου.

Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ουρολογικής Εταιρείας (EAU), οι ασθενείς με εντοπισμένο ή τοπικά προχωρημένο καρκίνο του προστάτη κατατάσσονται ως εξής:

Χαμηλού κινδύνου: PSA <10 ng/ml, GS <7, cT1-cT2a
Ενδιάμεσου κινδύνου: PSA 10-20 ng/ml ή GS=7 ή cT2b
Υψηλού κινδύνου: PSA >20 ng/ml ή GS >7 ή cT2c